Najstarszy ser świata – odkrycie z epoki brązu w Xinjiang

W odkryciu dokonanym przez chińskich archeologów, w północno-zachodniej części kraju, naukowcy natknęli się na jeden z najstarszych produktów spożywczych w historii ludzkości. Na terenie pustynnej Kotliny Tarymskiej, w regionie Xinjiang, odnaleziono niezwykły artefakt – ser sprzed 3600 lat. Substancja ta, zachowana na szyjach mumii z epoki brązu, zrewolucjonizowała spojrzenie na rozwój kulinarny starożytnych cywilizacji.

Kontekst historyczny i archeologiczny

Podczas badań archeologicznych prowadzonych w latach 90. XX wieku, odkryto kilka mumii w rejonie zachodnich Chin. Znalezisko to od razu przyciągnęło uwagę badaczy ze względu na doskonały stan zachowania ciał oraz przedmiotów codziennego użytku, które towarzyszyły zmarłym. W suchym, pustynnym klimacie Tarymskiej Kotliny, mimo upływu wieków, zachowały się liczne elementy pogrzebowe, w tym odzież, ozdoby oraz tajemnicza, biała substancja przypominająca zaschnięte grudki.

Z początku naukowcy nie byli w stanie jednoznacznie określić, czym jest ta substancja. Podejrzewano, że może to być pozostałość po żywności ofiarowanej zmarłym, jednak brakowało narzędzi i metod badawczych, aby potwierdzić te przypuszczenia. Przełom nastąpił dopiero po zastosowaniu nowoczesnych technik analizy molekularnej, które pozwoliły na wyodrębnienie DNA i zbadanie mikroorganizmów obecnych w próbkach.

Analiza i identyfikacja znaleziska

Badania przeprowadzone przez zespół naukowców pod kierunkiem Qiaomei Fu z Chińskiej Akademii Nauk w Pekinie, ujawniły, że substancja ta jest rodzajem sera kefirowego, który pochodzi z fermentowanego mleka. Ser ten, wytworzony z mleka koziego i krowiego, jest najstarszym tego typu produktem odkrytym na świecie.

Ser kefirowy z mumii z Xinjiang różni się od współczesnych serów nie tylko składem, ale również sposobem wytwarzania. Nie używano wówczas podpuszczki, powszechnie stosowanej w Europie, lecz fermentacji wywołanej przez naturalne drożdże oraz bakterie kwasu mlekowego. Otrzymane w ten sposób produkty nie były przechowywane w chłodniach ani specjalnych warunkach, co czyni ich odkrycie jeszcze bardziej wyjątkowym. Zawarte w nich mikroby przetrwały tysiąclecia, zachowując unikalne cechy genetyczne, które obecnie są niezwykle cennym źródłem informacji o dawnych technikach produkcji nabiału.

Ser – element kultury i życia codziennego

Odkrycie sera na mumiach wskazuje, jak wielką rolę produkty mleczne odgrywały w diecie starożytnych cywilizacji Azji Środkowej. Wysoka wartość odżywcza, a także właściwości probiotyczne sprawiały, że produkty mleczne stanowiły podstawę żywienia. Co więcej, obecność sera na szyi zmarłej młodej kobiety sugeruje, że był to produkt symboliczny, mogący mieć znaczenie rytualne. W wielu kulturach świata składano ofiary żywnościowe, aby zmarli mieli zapewniony dobrobyt w zaświatach. Obecność sera w grobie kobiety może świadczyć o tym, że kefir miał nie tylko znaczenie praktyczne, ale także kulturowe i religijne.

Wpływ warunków klimatycznych na zachowanie znaleziska

Niezwykle suchy i pustynny klimat regionu Xinjiang odegrał kluczową rolę w procesie konserwacji mumii oraz towarzyszących im przedmiotów. Niska wilgotność i brak kontaktu z czynnikami atmosferycznymi, takimi jak deszcz czy śnieg, sprawiły, że ciała, odzież i ser zachowały się w doskonałym stanie. Podobnie jak w przypadku znalezisk z Doliny Królów w Egipcie, pustynne warunki stały się sprzymierzeńcem archeologów, umożliwiając zrozumienie, jak wyglądało życie codzienne ludów zamieszkujących ten region.

Rola koczowniczych społeczności w rozprzestrzenianiu się kefiru

Analiza mikrobiologiczna przeprowadzona na próbkach sera ujawniła, że bakterie i drożdże obecne w produkcie są spokrewnione z współczesnymi szczepami kefiru spotykanymi w Azji Wschodniej oraz na Kaukazie. Wskazuje to na istnienie dwóch niezależnych ośrodków produkcji kefiru – w Xinjiang oraz na Kaukazie. Kaukaz od dawna uznawany jest za kolebkę produktów mlecznych, jednak odkrycie w Chinach rzuca nowe światło na drogi migracji i wymiany kulturowej między starożytnymi społecznościami Eurazji.

Wyniki badań sugerują, że kefir mógł być rozpowszechniony przez koczownicze plemiona przemieszczające się na ogromnych obszarach stepowych. Grupy te, wędrując z zachodu na wschód, mogły przenosić ze sobą nie tylko technologię produkcji mleczarskiej, ale także konkretne szczepy mikroorganizmów, które dostosowywały się do warunków środowiskowych i wytwarzanych produktów.

Znaczenie odkrycia dla nauki i historii

Odkrycie najstarszego sera świata nie jest jedynie ciekawostką archeologiczną. Badania nad mikroorganizmami sprzed kilku tysięcy lat pozwalają na lepsze zrozumienie ewolucji drobnoustrojów oraz ich wpływu na zdrowie człowieka. Możliwość porównania dawnych szczepów z współczesnymi mikroorganizmami otwiera nowe perspektywy badawcze w dziedzinie mikrobiologii, dietetyki oraz historii medycyny.

To odkrycie wzbogaca również naszą wiedzę o kulturze ludów zamieszkujących Azję Środkową i ich kulinarnych preferencjach. Pokazuje, że już w epoce brązu ludzie potrafili wytwarzać produkty spożywcze o skomplikowanych procesach technologicznych, a produkty mleczne odgrywały znaczącą rolę w diecie i obrzędach religijnych.

źródło:

1. Instytut Zabytków Kulturowych i Archeologii Xinjiangu