Odkrycie odznaki pielgrzyma z Wólki Nieliskiej

Niezwykła odkrycie archeologiczne w postaci średniowiecznej odznaki pielgrzyma została przekazana do WUOZ Lublin Delegatura Zamość w styczniu 2024 roku. Odznaka ta, pochodząca z miejscowości Wólka Nieliska, gm. Nielisz, stanowi cenny artefakt, który wzbogaca zasoby historyczne regionu zamojskiego.

Omawiana odznaka pielgrzyma, zwana również znakiem pielgrzymim z Wólki Nieliskiej, to delikatna ażurowa plakietka zawieszana, wykonana ze stopu ołowiu i cyny. Jej kolisty kształt o średnicy 2,8 cm i grubości około 1 mm przedstawia zamkniętego w okręgu smoka bazyliszka. Takie odznaki miały szczególne znaczenie dla podróżujących, pełniąc funkcję talizmanu mającego zapewnić powodzenie w podróży oraz ochronić przed różnego rodzaju nieszczęściami i złem, takimi jak napaści, kradzieże, choroby czy inne przypadki losowe. Ponadto, stanowiły one również sposób wyróżnienia się i manifestacji celu podróży.

Odkrycie odznaki pielgrzyma z Wólki Nieliskiej jest niezwykle istotne, gdyż znaleziska tego typu są rzadkie w Polsce. Dotychczas znane są jedynie pojedyncze przypadki, takie jak 6 znaków odkrytych w Stargardzie podczas badań archeologicznych, oraz pojedyncze znaleziska w innych miejscowościach, m.in. w Poznaniu, Żarnowie czy Strzelinie.

Historia odznak pielgrzymich sięga wczesnego średniowiecza i związana jest z szlakami pielgrzymkowymi, w tym ze słynnym szlakiem św. Jakuba. Najstarsze znane odznaki pielgrzymie datowane są nawet na XI wiek i mają kształt muszli małża. Popularność znaków pielgrzymich wzrosła w okresie od XIII do XVI wieku, a różnorodność ich form i kształtów świadczy o bogactwie tradycji i symboliki związanej z podróżami pielgrzymkowymi.

Artefakty tego typu są często eksponowane w muzeach Europy Zachodniej, takich jak Muzeum Historii Londynu, Muzeum Historii Sztuki w Paryżu, Muzeum w Kolonii czy Muzeum Boijmans Van Benningem, gdzie stanowią ważny element dziedzictwa kulturowego i historycznego.

Odkrycie odznaki pielgrzyma z Wólki Nieliskiej stanowi istotny wkład w zrozumienie historii i kultury regionu zamojskiego oraz szerszego kontekstu podróży pielgrzymkowych w średniowieczu. Dzięki staraniom archeologów i instytucji zajmujących się ochroną dziedzictwa kulturowego, takie cenne artefakty mogą być udostępniane publiczności, przyczyniając się do wzbogacenia wiedzy o przeszłości naszego kraju.

źródło i fot. FB Lubelski Wojewódzki Konserwator Zabytków